Dogville: Alsof je een knal voor je kop had gekregen . . .

Posted at januari 8, 2011 by

Ger Bosman > Zo voelde het na het zien van de film Dogville (2003) van regisseur Lars von Trier, maker van onder andere Breaking the Waves, Dancer in the Dark, Manderlay en ­Melancholia. Dit was geen romantische komedie.
Von Trier situeert zijn film in het onooglijke gehucht Dogville in de Rocky Mountains in de dertiger jaren van de vorige eeuw. Het gehucht bestaat uit één doodlopende weg, vijftien volwassenen en een paar kinderen. Volgens de voice-over wonen er hardwerkende, goede en eerlijke mensen. Er is een iemand die een vrachtwagentje bezit en de producten van het gehucht, zoals appels en geslepen glas, vervoert en zo het contact met de buitenwereld onderhoudt.
Von Trier geeft zijn film een bijzondere vorm. Afgezien van een aantal meubels, een in het niets hangende kerktoren en de balken van een uitgeputte mijn, is er verder geen decor. De straat en huizen zijn, als een plattegrond, met kalkkrijt op de grond getekend, zelfs de hond Moses moet het op zijn plek doen met het woord ‘dog. Het geeft een vervreemdend effect, maar tegelijkertijd houdt het je bij de les. Je ziet in één oogopslag wat iedereen binnens- en buitenshuis uitspookt. Het geeft ook aan dat in dit gehucht iedereen alles van de ander weet. Het is verrassend dat naarmate de film vordert je niet meer merkt dat er geen decors zijn. Je raakt er kennelijk aan gewend.
Op een dag wordt de rust verstoord door de komst van een jonge vrouw die achtervolgd wordt door de maffia. De bewoners staan niet te springen om deze vrouw, Grace, onderdak te bieden. Dorpsfilosoof Tom, die regelmatig bijeenkomsten organiseert over morele herbewapening, weet de vijftien stemgerechtigde bewoners echter zover te krijgen dat ze Grace veertien dagen de tijd geven om te bewijzen dat ze het verdient om te mogen blijven. De bewoners kunnen daarmee tonen dat ze niet alleen met zichzelf bezig zijn en het begrip naastenliefde wel degelijk kennen. Tom raadt Grace aan als tegenprestatie wat hulp in de vorm van fysieke arbeid aan de bewoners aan te bieden. Grace accepteert.
Na deze veertien dagen wordt besloten dat Grace mag blijven. Grace legt haar lot in handen van de inwoners van Dogville, wat in het begin lijkt te worden beantwoord met acceptatie en zelfs vriendschap.
Het wordt anders wanneer eerst een sheriff langskomt met een aanplakbiljet waarop Grace als vermist wordt vermeld en enige tijd later de politie met een aanplakbiljet waarop de opsporing van Grace wordt gevraagd. Voor de bewoners betekent dit een legitimatie om meer macht over Grace uit te oefenen. Ze wordt gedwongen om tweemaal zo hard te werken en zich allerlei handtastelijkheden tot en met verkrachting te laten welgevallen. Grace vervalt tot Dogville’s persoonlijke slavin. Sancties op dit abjecte gedrag ontbreken, ongepast gedrag wordt gerationaliseerd. Hypocrisie wordt de standaard. Beschaving blijkt een cosmetisch laagje te zijn. Ook Grace verliest uiteindelijk haar masker wanneer gevangenschap en vernederingen haar einde naderen.
De film werpt je terug op je eigen geweten. Hoe zou jij handelen onder groepsdruk of wanneer je geen negatieve sancties hoeft te verwachten? Ik zou het niet weten, je hoopt er het beste van, maar je weet niets zeker.
Verschillende Amerikaanse filmrecensenten waren op het filmfestival van Cannes niet te spreken over deze film, die ze zagen als een voorbeeld van ‘America bashing’. Ik denk dat ze daarmee de universaliteit van de behandelde thema’s negeren. Zoiets kan overal op de wereld gebeuren. Zelfs in Nederland. De rechtbank in ’s-Hertogenbosch heeft op 4 oktober 2011 een aspergeteeltster veroordeeld tot 2,5 jaar gevangenisstraf. De vrouw liet Poolse, Roemeense en Portugese seizoensarbeiders zeven dagen in de week, 12 uur per dag, zwaar fysiek werk doen. Hun huisvesting was onhygiënisch en brandgevaarlijk. Na tien uur ’s avonds zorgde een waakhond ervoor dat mensen de deur niet meer uit konden.
Dogville duurt 170 minuten en ik heb me geen moment verveeld. Je wordt de film ingezogen en aan het denken gezet omdat je je met niemand in de film kunt of wilt identificeren. Je kijkt naar een film die het lef heeft te experimenteren en je aan het denken zet. Geen dertiende film uit het dozijn.

Category : Bespreking