De gelukkige klas

Posted at augustus 31, 2012 by

Madeleine van Strijp > Onderwijs geven of volgen is lang niet altijd een feest. Enkele titels van Nederlandstalige schrijvers over school zeggen al genoeg: De ziekte van Lodesteyn (Levi Weemoedt, 1987), Red ons, Maria Montanelli (Herman Koch, 1989), De Hel (Boudewijn Büch, 1990) en zeer recent Oorlogshond (Robert Anker, 2011). Een van de bekendste boeken van Bordewijk (Bint, 1934) herinnert ons aan terreur en mislukking en in Onder Professoren (1975) laat W.F. Hermans van het hoger onderwijs niet veel over. Het huidige onderwijsklimaat komt daar, al verschilt de oorzaak, soms angstwekkend dichtbij: een verziekte universitaire maatschappij met studenten die de studie op de allerlaatste plaats lijken te zetten.

Wat een verademing om dan De Gelukkige Klas (1926) van Theo Thijssen te lezen, een verhaal dat zich ruim een eeuw geleden afspeelt. Hoewel ook hier onderwijspolitiek het werk van de schoolmeester herhaaldelijk verstoort, kiest Thijssen, in zijn alter ego van meester Staal, onomwonden voor zijn leerlingen. Het is een boek vol sprankelende portretten van kinderen en een beschrijving van de niet aflatende liefdevolle zorg van de meester voor hen. Terwijl zijn dagelijkse bestaan niet makkelijk is (en de kinderen soms ook niet), blijft de toon licht en optimistisch.

Wat ook opvalt, is dat hij de kinderen vooral als een geheel, als een groep beschouwt. Terwijl in onze tijd vooral het individuele kind gelukkig moet zijn, stond toen nog de eenheid, de klas, op de voorgrond. Zoals Thijssen het zelf zegt: ‘Een klas heeft een eigen ziel’.
Een hedendaagse schrijver in de traditie van Thijssen is Kees Beekmans. In zijn boek Een hand kan niet klapt en andere verhalen uit de zwarte klas (2004) beschrijft hij zijn ervaringen als docent op een praktijkschool (een school voor kinderen met leerproblemen). Enkele verhalen daaruit – want het boek is helaas niet meer leverbaar – zijn te vinden op:

http://tegenlicht.vpro.nl/nieuws/2005/januari/een-hand-kan-niet-klapt-en-andere-verhalen-uit-de- zwarte-klas.html

Ook hier is de interactie tussen de kinderen belangrijk: samen leren ze, samen komen ze verder. En vooral hier verstoort de onderwijspolitiek de vreugde van het vak. In het jaar dat Beekmans beschrijft, experimenteert zijn school namelijk met het ‘nieuwe leren’. De frustratie die dit bij hem oproept, zorgt er voor dat hij ontslag neemt en in 2005 als correspondent voor De Volkskrant en De Groene Amsterdammer naar Marokko vertrekt.

Andere Nederlandse en Vlaamse schrijvers over school en onderwijs in chronologische volgorde:

Top Naeff – Schoolidyllen (1900)
Simon Vestdijk – Ivoren wachters (1951)
Doeschka Meijsing – Robinson (1976)
Jos Vandeloo – De Engelse les (1980)
Maarten ’t Hart – De Zaterdagvliegers (1981, verhalenbundel)
Jan Siebelink – Laatste schooldag (1994)
Joost Zwagerman – De Buitenvrouw (1994)

Heb je zelf een goede (internationale) boekentip over dit thema? Geef een reactie op vwendb.nl

 Illustratie: Peter Cools

Category : Column